„To jest, i mówię to z pełną odpowiedzialnością, prawniczy polexit. To jest kompletnie sprzeczne z prawem unijnym. Chodzi o to, żeby przestraszyć sędziów. Zamrozić.”
Tak mówi Profesor Ewa Łętowska.
Nie krzyczy. Nie obraża. Nie używa małych liter z powodu braku szacunku.
Mówi spokojnie. A kiedy ona mówi spokojnie, człowiek zaczyna się niepokoić naprawdę.
W Warszawie dwudziesta pierwsza. U mnie sześć godzin wcześniej. Odpalam telewizor – oczywiście TVN24 – i trafiam na rozmowę z Profesor. I nagle wszystkie te dzisiejsze newsy, wszystkie cła, rurociągi, suwerenności i plastrony olimpijskie ustawiają się w jednym szeregu.
Bo jeśli to jest „prawniczy polexit”, to nie mówimy o jakiejś ustawie technicznej. Mówimy o kierunku marszu.
ZAMRAŻANIE PAŃSTWA
Prezydencki projekt ustawy o sądownictwie przewiduje między innymi zakaz odwoływania się do wykładni prawa europejskiego i grozi karą więzienia – nawet do 10 lat – za kwestionowanie statusu tzw. neosędziów.
Dziesięć lat za interpretację prawa.
W normalnym państwie sędzia interpretuje prawo. W państwie, które zaczyna się bać własnych sędziów – sędzia ma się bać interpretacji.
Profesor Łętowska mówi wprost: to uderzenie w artykuł 10 Konstytucji. W podział władz. W miejsce sądownictwa w strukturze państwa.
To nie jest spór o paragraf. To jest spór o to, czy sąd ma być sądem, czy wydziałem wykonawczym większości parlamentarnej.
„Ustawa kagańcowa bis” – tak już się o tym mówi.
Słowo „kaganiec” w prawie brzmi jak oksymoron. Prawo ma chronić przed samowolą. Kaganiec ma tłumić głos.
Jeśli projekt ma – jak mówi Profesor – „zamrozić” sędziów, to znaczy, że władza boi się ich aktywności.
A władza, która boi się niezależnych sędziów, przypomina ucznia, który boi się egzaminatora. Najchętniej zlikwidowałby komisję.
To jest właśnie ten moment, w którym „polexit” nie oznacza wyjścia z Unii flagą i fanfarami. Oznacza powolne wydrążanie zobowiązań traktatowych. Ignorowanie wyroków Strasburga. Udawanie, że prawo europejskie jest tylko sugestią, a nie obowiązkiem.
Polexit bez referendum. Polexit na raty. Polexit w todze.
I to wszystko dzieje się w kraju, który jeszcze niedawno przekonywał, że chce być w twardym rdzeniu Europy.
UNIA: CIERPLIWA, ALE NIE NAIWNA
Unia Europejska patrzy.
Nie reaguje tweetem. Nie pisze małymi literami.
Reaguje procedurą. Komisją Wenecką. Trybunałem w Luksemburgu. Artykułem 7.
To nie są fajerwerki. To są narzędzia.
Jeżeli projekt prezydencki rzeczywiście narusza traktaty, jeśli ogranicza możliwość stosowania prawa unijnego przez sądy krajowe, to nie jest to „wewnętrzna sprawa Polski”. To jest uderzenie w fundament wspólnoty prawnej.
Unia nie jest klubem towarzyskim. Jest wspólnotą prawa.
Można w niej dyskutować o polityce migracyjnej. Można spierać się o budżet. Można nawet kłócić się o Zielony Ład.
Ale nie można powiedzieć: „prawo europejskie obowiązuje wtedy, kiedy nam pasuje”.
Bo wtedy kończy się wspólnota. Zostaje targowisko.
EUROPA: TARCZA I HAMULEC
Unia Europejska nie tylko się zbroi.
Unia naciska też hamulec.
Parlament Europejski wstrzymuje ratyfikację umowy handlowej z USA. Nie z powodu kaprysu. Nie z powodu antyamerykańskiej histerii. Z powodu nieprzewidywalności.
Jeśli Sąd Najwyższy w Waszyngtonie unieważnia cła prezydenta, a prezydent w odpowiedzi ogłasza nowe – globalne – i zapowiada, że będzie używał ich „w bardziej potężny sposób”, to trudno budować stabilne, wieloletnie porozumienia.
Umowa handlowa to nie jest tweet. To jest zobowiązanie.
Europa mówi: najpierw jasność prawa, potem podpis.
To sygnał ważniejszy, niż się wydaje. Bo oznacza, że UE zaczyna traktować swoją pozycję gospodarczą jako instrument polityczny. Jeśli partner jest chwiejny, umowy czekają.
To nie jest zerwanie. To jest zawieszenie z podniesioną brwią.
MILITARNY ZWROT EUROPY
Równolegle Unia Europejska przyspiesza coś, co jeszcze kilka lat temu brzmiało jak herezja: wspólną obronę z prawdziwego zdarzenia.
Program SAFE. Wspólne zakupy uzbrojenia. Koordynacja produkcji amunicji. Budowanie europejskiej autonomii strategicznej.
Jeszcze niedawno mówiono, że Europa to potęga regulacyjna, a nie militarna. Że potrafi pisać dyrektywy, ale nie czołgi.
Dziś już nikt się z tego nie śmieje.
Rosja zrobiła Europie brutalny kurs przypominający z geopolityki. Ameryka Trumpa zrobiła kurs z nieprzewidywalności. Efekt? Bruksela zaczyna rozumieć, że wspólny rynek bez wspólnej tarczy jest tylko bogatym magazynem.
SAFE to nie jest slogan. To próba przejścia od deklaracji do przemysłu. Od konferencji do fabryk. Od „wyrażamy zaniepokojenie” do „produkujemy więcej”.
Wspólne zakupy to także wspólne interesy. A wspólne interesy trudniej rozbić.
Autonomia strategiczna nie oznacza zerwania z NATO. Oznacza dorosłość. Oznacza, że Europa nie chce już być wyłącznie klientem bezpieczeństwa, tylko jego współproducentem.
To jest moment, w którym Unia przestaje być wyłącznie projektem gospodarczym. Staje się projektem egzystencjalnym.
SKANDYNAWIA: ZIMNY SPOKÓJ I TWARDY KOMUNIKAT
W tym samym czasie na północy Europy padają słowa, które brzmią jak stal.
Estoński minister spraw wewnętrznych zapowiada, że jeśli Rosja uderzy w kraje bałtyckie, wojna zostanie przeniesiona na jej terytorium.
Szwedzki minister obrony Pål Jonson mówi wprost: jeśli Putin ruszy na Narwę, pójdziemy na wojnę. Będziemy bronić każdej piędzi terytorium sojuszu.
Były premier Wielkiej Brytanii Boris Johnson wzywa do wysłania do Ukrainy wojsk w roli niebojowej, jako sygnału politycznego.
Skandynawia nie krzyczy. Skandynawia nie obraża sądów. Skandynawia nie opowiada o suwerenności w tonie wiecowym.
Skandynawia mówi: jesteśmy gotowi.
Gotowi bronić granic. Gotowi ponosić koszty. Gotowi, jeśli trzeba, wejść na Ukrainę w ramach misji wsparcia.
To jest różnica między retoryką a strategią.
Europa Północna wie, że Rosja rozumie tylko język determinacji. I że „przyjaźń” nie płynie rurociągiem.
PRZYJAŹŃ Z RURY
Słowacja wstrzymuje dostawy energii do Ukrainy. Robert Fico mówi o suwerenności i o tym, że nie da się szantażować. Jeśli Ukraina nie wznowi dostaw rosyjskiej ropy przez rurociąg „Przyjaźń”, nie będzie pomocy w stabilizacji sieci energetycznej.
Przyjaźń.
Europa to jedyne miejsce na świecie, gdzie agresywny imperializm płynie rurociągiem o nazwie rodem z poradnika psychologii pozytywnej.
Rosjanie bombardują infrastrukturę Ukrainy. Kijów marznie. Biełgorod marznie po ukraińskich atakach odwetowych. Wojna stała się licytacją temperatur.
Kto komu szybciej wyłączy światło.
A premier państwa UE mówi: jeśli nie dostanę surowca z Moskwy, nie pomogę wam z prądem.
To nie jest suwerenność. To jest rachunek.
MAŁE LITERY IMPERIUM
Po drugiej stronie Atlantyku Donald Trump obraża Sąd Najwyższy. Zapowiada, że będzie pisał jego nazwę małymi literami z powodu „całkowitego braku szacunku”.
Wyrok, który ogranicza jego cła, interpretuje jako dowód, że ma jeszcze większą władzę.
To jest logika polityki narcystycznej: jeśli przegrywam, to tak naprawdę wygrywam. Jeśli mnie ograniczają, to dlatego, że jestem zbyt potężny.
Parlament Europejski zawiesza ratyfikację umowy handlowej z USA. Bo trudno podpisywać długoterminowe porozumienia z człowiekiem, który traktuje konstytucję jak instrukcję obsługi tostera.
Trump obraża sąd. U nas projekt ustawy ma przestraszyć sądy.
Różne style. Ten sam problem.
Niecierpliwość wobec prawa.
Prawo ma być szybkie, użyteczne, elastyczne. Ma nie przeszkadzać.
A prawo z natury przeszkadza. Jest jak barierka na moście. Uciążliwa dla tych, którzy chcą przejechać szybciej. Niezbędna dla tych, którzy nie chcą spaść do rzeki.
OLIMPIJSKA DEKORACJA
W Warszawie prezydent odbiera od skoczków narciarskich plastron z numerem 23. Uśmiechy. Zdjęcia. Błysk fleszy.
Sport jest piękny. Sport jest potrzebny. Ale sport nie zastąpi ustroju.
Plastron nie zatrzyma rurociągu. Medal nie obroni konstytucji.
Państwo nie może żyć wyłącznie ceremonią.
DLA TAKICH LUDZI CHCE SIĘ ŻYĆ
Wracam do Profesor Łętowskiej.
Jej głos to nie jest głos partii. To nie jest głos frakcji. To jest głos porządku.
Kiedy mówi o „prawniczym polexicie”, nie robi tego, żeby wygrać debatę. Robi to, żeby ostrzec.
Świat dziś jest rozedrgany. Energetycznie. Handlowo. Militarnie. Ustrojowo.
Skandynawia się zbroi i mówi twardo. Unia zawiesza umowy i liczy paragrafy. Trump pisze małymi literami. Fico liczy baryłki.
A my stoimy przed pytaniem prostym: Czy chcemy być częścią wspólnoty prawa, czy wspólnoty nastroju?
Bo najgroźniejsze są nie rakiety. Najgroźniejsze są małe przesunięcia granic.
Jedno „zamrożenie” tu. Jedno „kaganiec bis” tam. Jedno „małe litery” gdzie indziej.
I nagle budzimy się w świecie, w którym sąd jest dekoracją, prawo sugestią, a suwerenność hasłem marketingowym.
W Warszawie noc. U mnie wciąż dzień.
I naprawdę chciałbym, żebyśmy nie musieli kiedyś czytać Konstytucji pisanej tylko małymi literami.
Dodaj komentarz