WARTO BYĆ PRZYZWOITYM, CHOĆ IMMUNITET TEŻ BYWA PRZYDATNY

Warszawa

Władysław Bartoszewski pozostawił po sobie wiele zdań, ale jedno szczególnie dobrze urządziło się w polskiej pamięci: warto być przyzwoitym, nawet jeśli nie zawsze się to opłaca. Mówił też precyzyjniej, że uczciwość nie musi przynosić zysku, za to nie wszystko, co się opłaca, jest coś warte. Była to filozofia dość kłopotliwa, bo nie przewidywała żadnego przypisu o apartamentach, spółkach na Brytyjskich Wyspach Dziewiczych, milionie funtów ani immunitecie poselskim.

Jego syn nosi drugie imię Teofil, czyli pseudonim, którym ojciec posługiwał się w konspiracji. Historia bywa czasem aż nadmiernie literacka. U ojca „Teofil” prowadził przez okupację, konspirację, więzienia i dyplomację. U syna Teofil doprowadził we wtorek przed sejmową komisję regulaminową, która stosunkiem czternastu głosów do jednego wstrzymującego się zarekomendowała uchylenie mu immunitetu. Nie dlatego, że źle zaparkował samochód przed MSZ, lecz dlatego, że Prokuratura Krajowa chce przedstawić mu zarzuty przywłaszczenia powierzonego mienia znacznej wartości oraz działań mających utrudnić zaspokojenie wierzyciela.

Kwoty są takie, że człowiek odruchowo zaczyna mówić ciszej. Milion funtów, setki tysięcy euro, ponad sześć milionów złotych, trzy warszawskie mieszkania. Wszystko wyrasta z relacji z Andrzejem Ciechanowieckim, wybitnym kolekcjonerem i mecenasem sztuki, przyjacielem rodziny i ojcem chrzestnym Teofila, który miał powierzyć mu pieniądze do inwestowania. Za środki fundacji kupiono trzy apartamenty, tyle że formalnie znalazły się one w spółce związanej z Bartoszewskim i jego żoną. Później mieszkania zostały sprzedane, a wieloletni rodzinny układ zaufania przeobraził się w coś, co zwykle zaczyna się od słów „kochaliśmy się jak rodzina”, a kończy na segregatorach w sądzie.

W marcu 2024 roku Sąd Okręgowy w Warszawie, w ponownym procesie, nakazał Bartoszewskiemu zwrot fundacji około 13 milionów złotych wraz z odsetkami. Wyrok jest nieprawomocny, bo została wniesiona apelacja, i to jest bardzo ważne. Ważne również dlatego, że sam Bartoszewski próbował kiedyś wykonać osobliwy numer językowy, mówiąc, że „takiego wyroku nie ma, bo sprawa jest w apelacji”. Otóż wyrok jest. Nieprawomocny, ale jest. Apelacja nie zamienia orzeczenia w zjawisko paranormalne. Co najwyżej oznacza, że sąd drugiej instancji może je zmienić albo uchylić.

To jest właśnie ten rodzaj niedomówienia, który szczególnie mnie zachwyca. Człowiek nie mówi nieprawdy w sposób prostacki, bo prostactwo źle wygląda przy ministerialnej teczce. On tylko przesuwa przecinek, dopowiada pół zdania, resztę zostawia w garderobie i po chwili okazuje się, że nieprawomocny wyrok nie jest wyrokiem, spór o trzynaście milionów jest właściwie nieporozumieniem, a prokuratura najwyraźniej ma za dużo czasu. Słowa są w polityce jak zasłony w dobrym hotelu: po odpowiednim zaciągnięciu nie widać, co dzieje się na zewnątrz.

Prokuratura patrzy na sprawę mniej poetycko. Twierdzi, że zgromadzony materiał daje dostatecznie uzasadnione podejrzenie przywłaszczenia powierzonych środków i mieszkań oraz późniejszych działań zmierzających do tego, by przyszły wyrok był trudny do wyegzekwowania. Chodzi między innymi o zbywanie i darowanie składników majątku. Co ciekawe, w oświadczeniu majątkowym Bartoszewskiego nie ma dziś nieruchomości; są niewielkie oszczędności, samochód, akcje i zegarek Patek Philippe. Prokuratura od dawna bada, czy uszczuplenie majątku miało związek ze spodziewanymi roszczeniami fundacji. To wciąż zarzuty i podejrzenia, a nie prawomocne ustalenie winy, ale trudno uznać sprawę za drobną rodzinną sprzeczkę o niedopłaconą składkę na prezent.

Sam zainteresowany prosił komisję, aby zaczekała z immunitetem, ponieważ w procesie cywilnym pojawiły się nowe dowody i wynik apelacji może mieć znaczenie dla postępowania karnego. To stanowisko ma procesowy sens i powinno zostać uczciwie odnotowane. Tyle że immunitet nie służy do ustalania, kto ma rację w sprawie karnej. Służy między innymi temu, by poseł nie był ścigany bez zgody Sejmu. Prokuratura chce tę zgodę uzyskać właśnie po to, żeby zarzuty można było formalnie postawić i zweryfikować w normalnym postępowaniu. Zresztą sama Prokuratura Krajowa podkreśla, że zarzucane czyny nie mają żadnego związku z wykonywaniem mandatu parlamentarnego.

Najbardziej gorzki w całej historii nie jest nawet milion funtów. Pieniądze mają bowiem tę właściwość, że kiedy jest ich wystarczająco dużo, ludzie potrafią wytłumaczyć sobie niemal wszystko. Znacznie bardziej przykra jest opowieść o zaufaniu. Ciechanowiecki był przyjacielem rodziny, chrzestnym, człowiekiem, który – jak wynika z relacji zebranych przez media i akt sądowych – ufał Bartoszewskiemu na tyle, by powierzać mu wielkie sumy i inwestycje. Potem pojawiły się mieszkania, spółka, konflikt, proces, sprzedaż nieruchomości, a po śmierci Ciechanowieckiego fundacja została z rachunkiem, którego od lat próbuje dochodzić przed sądami.

W tym miejscu nazwisko zaczyna ciążyć. Nie dlatego, że dzieci odpowiadają za rodziców albo powinny żyć według ich sentencji. To byłoby niedorzeczne. Ale jeżeli ktoś przez lata korzysta z kapitału nazwiska Bartoszewski, reprezentuje Polskę w Ministerstwie Spraw Zagranicznych i występuje w życiu publicznym pod nazwiskiem kojarzonym właśnie z elementarną przyzwoitością, to historia z milionami chrzestnego nie staje się przez to mniej ważna. Przeciwnie, kontrast robi się niemal boleśnie widoczny.

Nie przesądzam, czy Teofil Bartoszewski popełnił przestępstwo. Od tego jest sąd i właśnie po to immunitet powinien przestać być przeszkodą, jeśli Sejm uzna wniosek prokuratury za wystarczająco uzasadniony. Może apelacja całkowicie odmieni sprawę cywilną. Może nowe dokumenty rzeczywiście wywrócą dotychczasowy obraz. Może prokuratura popełnia błąd. Wszystko to jest możliwe.

Znacznie trudniej natomiast udawać, że nie ma żadnej sprawy.

Jest nieprawomocny wyrok na ponad trzynaście milionów, jest wieloletni proces, jest śledztwo, jest wniosek Prokuratora Generalnego, jest niemal jednogłośna decyzja komisji i jest prokuratorska teza o przywłaszczeniu oraz wyprowadzaniu majątku spod przyszłej egzekucji. Można z tym walczyć. Można się odwoływać. Można przedstawiać dowody. Tylko coraz trudniej robić minę człowieka, któremu ktoś przez pomyłkę przyniósł cudzą teczkę.

Władysław Bartoszewski senior mówił kiedyś, że „warto” i „opłaca się” to dwa różne porządki. Syn ma dziś wyjątkową okazję przekonać się, jak bardzo ojciec miał rację.

Bo czasem rzecz się opłaca przez wiele lat, a potem przychodzi komisja regulaminowa.


Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Verified by MonsterInsights