
Wtorek dobiega końca i znów okazało się, że świat jest doskonale zorganizowany, pod warunkiem że nie próbujemy zrozumieć zasad jego organizacji. Donald Trump kupuje paliwo od człowieka, którego powinien powstrzymywać przed prowadzeniem wojny, polska noblistka nie może odpowiedzieć na pytania dziennikarza, ponieważ jej wydawnictwo uznało je za niewłaściwe, niemiecki kanclerz chciałby, żeby emeryci pracowali dłużej, a norweska armia odkryła, że chiński samochód potrafi nie tylko przewozić żołnierzy, lecz także dokumentować ich działalność. W Polsce natomiast Karol Nawrocki kolejny raz objaśniał konstytucję na własny użytek, a Komisja Wenecka próbowała mu wytłumaczyć, że nie jest jej jedynym autorem. O tym już jednak było, podobnie jak o jego politycznych sympatiach. Szkoda czasu na człowieka, który sam dostarcza publiczności więcej materiału niż zawodowy kabaret.
Zacznijmy od Olgi Tokarczuk, ponieważ polska literatura osiągnęła właśnie nowy poziom kontaktu z czytelnikiem, polegający na tym, że czytelnik może kupić książkę, ale dziennikarz niekoniecznie powinien zadawać autorce pytania, które nie podobają się jej wydawcy. Reporter „Rzeczpospolitej” Adam Pantak przesłał dwadzieścia pięć pytań do noblistki, a Wydawnictwo Literackie uznało część z nich za niewłaściwie skonstruowane i wykraczające poza uzgodnioną tematykę. Wywiad nie doszedł do skutku. Wydawca zapewnia, że nie chodziło o samą krytyczność pytań, lecz o ich poziom merytoryczny. Paweł Kapusta, redaktor naczelny gazety, nazwał podobne praktyki dziełem spin-szarlatanów, i trudno nie dostrzec w tej historii osobliwego pomieszania literatury z obsługą klienta. Dawniej pisarz odpowiadał na trudne pytania albo odmawiał rozmowy. Dzisiaj pytania mogą zostać zatrzymane na granicy wydawnictwa przez odpowiednio przeszkoloną straż sanitarną, która sprawdza, czy przypadkiem nie zawierają zarazków niewygodnej refleksji.
Nie przesądzałbym, że sama Tokarczuk odpowiada za tę decyzję, skoro wiadomo, że rozmowę zatrzymało wydawnictwo. Ale trudno nie zauważyć, że wokół ludzi sławnych wyrasta coraz większa warstwa ochronna, przypominająca folię bąbelkową. Chroni przed krytyką, niewygodnym pytaniem, nieprzychylną recenzją i przypadkowym kontaktem z rzeczywistością. Noblistka rozmawia dziś wieczorem w telewizji o swojej nowej książce, co dowodzi, że nie ma problemu z udzielaniem wywiadów jako takich. Pozostaje tylko ustalić, czy w nowoczesnej kulturze dziennikarz ma jeszcze zadawać pytania, czy powinien ograniczyć się do przytrzymywania mikrofonu podczas promocji. Najwyraźniej literatura ma przekraczać granice ludzkiej wyobraźni, ale niekoniecznie granice zatwierdzonej strategii marketingowej.
Tymczasem Donald Trump postanowił ratować amerykańskich kierowców za pomocą rosyjskiego oleju napędowego. Stany Zjednoczone poluzowały sankcje na rosyjski diesel, Putin otrzymał szansę na dodatkowe przychody, a amerykański prezydent ogłosił kolejny sukces, ponieważ paliwo jest drogie, wybory do Kongresu coraz bliżej, a pokój światowy nie może przecież odbywać się kosztem amerykańskiej ciężarówki. Rzecz jest szczególnie wzruszająca, jeśli przypomnieć sobie niedawne amerykańskie pouczenia pod adresem Europy, żeby przestała finansować rosyjską machinę wojenną zakupami surowców. Okazało się, że finansowanie Putina jest naganne, kiedy robią to Europejczycy, natomiast może być elementem genialnej strategii gospodarczej, jeśli przeprowadza je Donald Trump. Rosyjskie pieniądze w takim układzie najwyraźniej zmieniają moralne właściwości podczas przekraczania Atlantyku.
Eksperci zresztą wątpią, czy dodatkowe dostawy istotnie obniżą ceny amerykańskiego paliwa, ponieważ rosyjskie rafinerie mają własne problemy, między innymi dzięki ukraińskim dronom. Trump wymyślił więc operację, w której Ukraina powinna przestać niszczyć rosyjskie rafinerie, żeby Rosja mogła produkować więcej diesla, który następnie pomoże amerykańskiemu prezydentowi wygrać wybory. Gdyby autor podobnego scenariusza zgłosił go do Hollywood, usłyszałby zapewne, że fabuła jest zbyt absurdalna, nawet jak na komedię polityczną. A jednak rzeczywistość z powodzeniem realizuje ją bez scenarzysty i z udziałem prawdziwych czołgów.
Równie pocieszające wiadomości nadeszły z Norwegii. Tamtejsi żołnierze podczas ćwiczeń korzystali z wynajętych chińskich samochodów, które okazały się niezwykle gorliwymi uczestnikami manewrów. Pokładowe kamery rejestrowały trasy, przewożonych ludzi, a nawet kody dostępu do wojskowych bram. Nie ustalono, czy dane gdziekolwiek przesłano, więc nie ma podstaw, żeby natychmiast ogłaszać chińską operację szpiegowską, ale już samo odkrycie wystarcza do napisania nowej instrukcji bezpieczeństwa. Dawniej przed ćwiczeniami wojskowymi sprawdzano broń, amunicję i łączność. Dziś należałoby jeszcze zapytać wynajęty samochód, czy przypadkiem nie prowadzi własnego archiwum wywiadowczego. Najbardziej zdumiewa, że armia państwa należącego do NATO potrafi chronić tajemnice wojskowe przed obcym wywiadem, a następnie zaprosić do środka urządzenie, które zapisuje kod do bramy, ponieważ tak przewidział producent w pakiecie wyposażenia dodatkowego.
Z Niemiec napłynęła natomiast wiadomość, że kanclerz Friedrich Merz uważa wcześniejsze przechodzenie zdrowych i sprawnych ludzi na emeryturę za niesprawiedliwe. Trudno odmówić mu troski o finanse państwa, choć jest w tym rozumowaniu coś szczególnie wdzięcznego: skoro człowiek przepracował czterdzieści lat i nadal może samodzielnie wejść po schodach, powinien najwidoczniej wrócić do pracy, dopóki schody nie staną się przeszkodą nie do pokonania. Niemiecka gospodarka potrzebuje rąk do pracy, a kanclerz najwyraźniej uznał, że najprostszym sposobem ich znalezienia jest niepozwalanie dotychczasowym właścicielom tych rąk na odpoczynek. Przy odrobinie konsekwencji można by wprowadzić emeryturę dopiero po przedstawieniu świadectwa całkowitej niezdolności do korzystania z wolnego czasu.
W Polsce natomiast rozwija się przemysł jądrowy, przynajmniej w dokumentach. Druga duża elektrownia atomowa i małe reaktory posuwają się naprzód w planach, strategiach i uzgodnieniach, co jest naszą narodową specjalnością. Gdyby z papieru można było produkować energię elektryczną, Polska już dawno stałaby się największym eksporterem prądu w Europie. Na razie jednak energetyka atomowa rozwija się przede wszystkim w czasie przyszłym, który polscy politycy opanowali znacznie lepiej niż technologię rozszczepiania jądra. Mamy coraz więcej pomysłów na elektrownie, coraz mniej cierpliwości i niezmiennie bardzo wysoką wydajność uroczystych konferencji.
A jeśli komuś po tych wiadomościach zachciało się zainwestować oszczędności w kryptowaluty, może przeczytać dzisiejsze ustalenia dotyczące majątku zaginionego Sylwestra Suszka, twórcy giełdy BitBay. Dziennikarze opisują sieć luksusowych nieruchomości, spółek i majątku, którego część znalazła się przy osobach podejrzanych w śledztwie. Pojawia się również Cypr, od dawna pełniący w europejskich historiach finansowych funkcję eleganckiej poczekalni dla pieniędzy, które nie życzą sobie zbyt wielu pytań. O odpowiedzialności konkretnych osób zdecyduje sąd, lecz historia ma już wszystkie cechy współczesnej bajki o bogactwie: jest król kryptowalut, tajemnicze zaginięcie, apartamenty, zagraniczne spółki i wielu ludzi, którzy najchętniej wyjaśniliby, że wszystko odbywało się zgodnie z najlepszymi standardami biznesowymi. Gdyby bracia Grimm żyli dzisiaj, zamiast zaczarowanych zamków opisywaliby fundusze inwestycyjne, a zła czarownica prowadziłaby kancelarię optymalizacji podatkowej.
Na szczęście mamy jeszcze kulturę, która nie potrzebuje ani kryptowalut, ani rosyjskiego diesla. Czworo Polaków awansowało do kolejnego etapu Konkursu Wieniawskiego, przypominając, że można zdobywać światowe uznanie dzięki wieloletniej pracy, talentowi i umiejętności wydobycia z instrumentu czegoś więcej niż własnego nazwiska. To piękny kontrast wobec polityków, którzy przez cały dzień wygłaszają solowe popisy, choć nikt nie potrafi ustalić, kto właściwie dał im nuty.
Tak kończy się wtorek, w którym dziennikarz dowiedział się, że nie każde pytanie nadaje się do zadania pisarce, norweski żołnierz odkrył, że samochód pamięta więcej niż powinien, Putin zyskał możliwość sprzedawania paliwa Amerykanom, a niemiecki emeryt usłyszał, że skoro jeszcze żyje i jest zdrowy, to powinien rozważyć powrót do pracy.
Świat znalazł się najwyraźniej na takim etapie rozwoju, w którym wszystko działa odwrotnie, niż powinno. Samochód zajmuje się wywiadem, polityk handlem z agresorem, wydawca kontrolą pytań, a państwo planowaniem elektrowni, których jeszcze nie ma.
Pozostaje jedynie cieszyć się, że skrzypek nadal gra na skrzypcach. Chociaż przy obecnym tempie postępu niewykluczone, że jutro również jego instrument zacznie nagrywać wojskowe kody, sprzedawać rosyjski diesel i odmawiać odpowiedzi na niewygodne pytania.

Dodaj komentarz