
Niedzielny poranek ma tę przewagę nad poniedziałkowym, że człowiek budzi się bez poczucia winy. Nie musi nigdzie biec, nikogo udawać ani nikomu niczego udowadniać. Leży chwilę dłużej, słucha deszczu za oknem albo świergotu ptaków i przez krótką chwilę ma wrażenie, że świat jest uporządkowany. Dopiero potem próbuje wstać z łóżka i słyszy z okolic kręgosłupa dźwięk przypominający otwieranie XIX-wiecznej szafy, tej po babci. Wtedy przypomina sobie, że natura jest cierpliwym księgowym. Niczego nie zapomina. Wszystko zapisuje. Każdy zarwany wieczór, każde nieprzespane noce, każdy papieros wypalony ukradkiem za szkołą i każdy kotlet schabowy zjedzony po północy …, to wraca po latach z odsetkami.
Starość nie wpada do domu z hukiem. Nie wyważa drzwi. Nie wysyła nawet zawiadomienia. Przychodzi jak sprytny złodziej. Najpierw człowiek zaczyna odsuwać gazetę coraz dalej od oczu. Potem odkrywa, że światło w restauracjach jest zdecydowanie za ciemne. Jeszcze później, z pewnym niepokojem, zauważa, że lekarz wygląda coraz młodziej, policjant wygląda jak maturzysta, a profesor na uniwersytecie przypomina chłopca odbywającego praktyki zawodowe. Pewnego dnia człowiek łapie się na tym, że z zainteresowaniem czyta artykuł o zdrowiu prostaty. I wtedy wie już wszystko.
Polska tymczasem starzeje się z energią godną olimpijczyka. Kiedyś byliśmy krajem dzieci biegających po podwórkach, krajem wózków, tornistrów i wiecznie przepełnionych szkół. Dzisiaj coraz bardziej przypominamy ogromne spotkanie absolwentów, które wymknęło się spod kontroli. Rodzi się coraz mniej dzieci, zamykane są porodówki, przedszkola zaczynają świecić pustkami, a samorządy zastanawiają się, co zrobić z budynkami projektowanymi dla pokoleń, które nigdy się nie pojawiły. Jednocześnie z każdym rokiem przybywa ludzi, którzy pamiętają świat bez internetu, bez telefonów komórkowych i bez ekspertów od wszystkiego występujących codziennie w telewizji.
Demografia ma poczucie humoru wyjątkowo ponure. W jednym miejscu zamyka oddział położniczy, a w drugim otwiera poradnię geriatryczną. Czasami mam wrażenie, że za kilka lat wystarczy wymienić tabliczkę nad wejściem do szpitala. Tam, gdzie dziś słychać pierwszy krzyk noworodka, jutro ktoś będzie pytał, gdzie położył okulary. A najzabawniejsze jest to, że te okulary będą na jego czole.
W tym starzejącym się kraju szczególne miejsce zajmuje geriatra. To postać niemal legendarna, coś pomiędzy lekarzem a białym nosorożcem. Wszyscy słyszeli, że istnieje, wielu czytało o nim w gazetach, ale niewielu widziało go na własne oczy. W Polsce pracuje niewiele ponad pięciuset geriatrów. To liczba tak skromna, że gdyby wszyscy spotkali się na jednym zjeździe, połowa mieszkańców kraju mogłaby odnieść wrażenie, że właśnie odbywa się walne zgromadzenie całej specjalizacji.
Tymczasem pacjent geriatryczny nie jest pacjentem zwyczajnym. To nie jest człowiek, który przychodzi z katarem i wychodzi z receptą. To jest żywe archiwum medyczne. Kiedy siada przed lekarzem, otwiera się przed nim wielotomowa saga. W pierwszym tomie jest serce. W drugim cukrzyca. W trzecim stawy. W czwartym ciśnienie. W piątym znajduje się tajemniczy lek przepisany w 2014 roku przez specjalistę, którego nazwiska nikt już nie pamięta. Potem pojawiają się suplementy, witaminy, krople, maści, herbatki i tabletki kupowane pod wpływem reklam. Geriatra musi to wszystko przeczytać, zrozumieć i jeszcze nie zwariować.
Nic dziwnego, że młodzi lekarze uciekają do dermatologii, medycyny estetycznej albo innych specjalizacji, w których pacjent rzadziej przychodzi z reklamówką dokumentacji ważącą tyle co średni indyk przed Bożym Narodzeniem. Geriatria wymaga cierpliwości świętego, pamięci archiwisty i odporności psychicznej kontrolera biletów podczas długiego weekendu.
Najbardziej rozczula mnie jednak sposób, w jaki państwo patrzy na starość. Urzędnicy mówią o niej językiem tabel, wykresów i prognoz. W dokumentach pojawiają się określenia „wyzwanie demograficzne”, „zmiany struktury populacji” i „presja na system ochrony zdrowia”. Brzmi to tak, jakby starość była zjawiskiem atmosferycznym albo nietypową odmianą grzyba. Tymczasem starość nie jest problemem statystycznym. Starość ma twarz. Siedzi obok nas w autobusie. Robi zakupy w osiedlowym sklepie. Czeka w kolejce do lekarza. Coraz częściej patrzy na nas z lustra.
I chyba dlatego ten temat jest jednocześnie śmieszny i smutny. Śmieszny, bo każdy z nas zna te drobne absurdy starzenia się, kiedy człowiek przez pięć minut szuka okularów, które trzyma w ręku. Smutny, bo wszyscy wiemy, dokąd prowadzi ta droga. Nikt jeszcze nie wymyślił objazdu.
A jednak jest w tym wszystkim coś budującego. Bo starość, w przeciwieństwie do polityki, nie dzieli ludzi na plemiona. Nie interesuje jej, kto głosował na kogo, kto jest liberałem, a kto konserwatystą. Wobec metryki wszyscy jesteśmy demokratami. Każdy dostaje taki sam bilet. Każdy jedzie tym samym pociągiem. Jedni tylko wsiadają wcześniej, inni później.
Patrzę więc na ten kraj, który coraz bardziej przypomina wielką poczekalnię, i myślę sobie, że może największym wyzwaniem nie jest wcale brak pieniędzy ani brak lekarzy. Może największym problemem jest to, że wciąż zachowujemy się tak, jakby starość miała przydarzyć się komuś innemu. Jakby była cudzym kłopotem. Cudzą historią. Cudzym życiem.
A przecież ona siedzi już obok nas. Cicho. Spokojnie. Cierpliwie.
I ma naprawdę bardzo dużo czasu.

Dodaj komentarz