
Jestem już w wieku, w którym człowiek nie szuka nowego stylu życia, tylko okularów, które przed chwilą położył na stole. Może dlatego ze zdumieniem obserwuję kolejne pokolenia odkrywające rzeczy, które istniały, zanim ktoś w Dolinie Krzemowej wpadł na pomysł, żeby nadać im angielską nazwę, dołożyć hashtag i sprzedać jako rewolucję cywilizacyjną.
Najnowsze odkrycie nazywa się hobbitmaxxing.
Brzmi to trochę jak preparat na porost włosów dla krasnoludów, trochę jak suplement diety dla ludzi, którzy mają niedobór pagórków, a trochę jak program treningowy przed wyprawą do Mordoru. Tymczasem rzecz jest znacznie prostsza: należy mniej pracować, wyłączyć telefon, posiedzieć w ogrodzie, ugotować coś, zjeść bez pośpiechu, porozmawiać z ludźmi, których się zna, i od czasu do czasu popatrzeć na drzewo bez sprawdzania, czy drzewo ma konto na Instagramie.
Słowem — żyć. Kiedyś wystarczało to nazywać życiem. Dzisiaj trzeba maxxingiem.
Nasi dziadkowie uprawiali ogródek, bo rosły tam pomidory. Rodzice siedzieli z sąsiadami przy stole, bo sąsiedzi przyszli. Ludzie gotowali obiad, bo byli głodni. Dzisiaj człowiek sadzi pietruszkę i natychmiast uczestniczy w globalnym trendzie psychologicznym wymierzonym w późny kapitalizm.
Pietruszka nabrała świadomości klasowej.
Najbardziej wzrusza mnie fakt, że bunt przeciwko światu cyfrowemu rozprzestrzenia się oczywiście w mediach społecznościowych. Inaczej współczesność nie potrafiłaby już przeżyć własnej ironii.
Człowiek postanawia więc zerwać ze smartfonem, ale najpierw nagrywa filmik, w którym informuje smartfon, że zrywa ze smartfonem. Następnie publikuje zdjęcie chleba, który upiekł, ponieważ chce powrócić do prostoty. Chleb musi jednak zostać sfotografowany pod odpowiednim kątem, w miękkim świetle, najlepiej na lnianej ściereczce, obok kubka z kamionki i czegoś suchego, co wygląda jak kłos żyta. Dopiero wtedy można spokojnie uwolnić się od presji mediów społecznościowych.
Po uzyskaniu odpowiedniej liczby lajków.
Współczesny człowiek jest bowiem jedyną istotą w historii ewolucji, która nawet uciekając z klatki, najpierw robi sobie w niej selfie.
Cała uroda hobbitmaxxingu polega jednak na tym, że jest buntem przeciwko optymalizacji życia, nazwanym językiem optymalizacji życia. Korporacyjny pracownik ma już dość produktywności, KPI, targetów, deadline’ów, webinarów, spotkań na Teamsach i prezentacji, w których na trzydziestu siedmiu slajdach wyjaśnia się, dlaczego należy zrobić to, co każdy rozsądny człowiek zrobiłby po pięciu minutach.
Wypalony człowiek ucieka więc od słowa „performance” i wpada prosto w „hobbitmaxxing”. Nawet odpoczynek musi mieć markę.
Nie można już po prostu spać. Jest sleepmaxxing. Nie można wyglądać trochę lepiej. Jest looksmaxxing. Nie można ugotować rosołu według przepisu babci. Jest nonna-maxxing. Wkrótce zapewne kichnięcie otrzyma nazwę sneezemaxxingu, spacer do sklepu pedestrian wellness, a siedzenie na ławce przed blokiem zostanie odkryte przez młodych konsultantów McKinseya jako urban bench mindfulness.
I natychmiast powstanie aplikacja.
Aplikacja policzy czas siedzenia na ławce, tętno, liczbę oddechów, ekspozycję na światło dzienne i poziom kontaktu z gołębiami. Po siedmiu dniach przyśle komunikat, że siedzimy na ławce o 14 procent mniej efektywnie niż inni użytkownicy w naszej grupie wiekowej.
I znowu będziemy potrzebowali urlopu.
Nie śmieję się jednak z ludzi, którzy mają dość. Przeciwnie. Rozumiem ich coraz bardziej, choć sam należę do innego plemienia.
Nie ciągnie mnie do Shire.
Jestem człowiekiem miasta. Lubię kawiarniany szum, tramwaj, który dzwoni za oknem, gwar ulicy, ludzi przepływających chodnikami jak rzeka mająca tysiąc dopływów. Lubię stolik, przy którym ktoś obok czyta gazetę, ktoś inny kłóci się przez telefon, kelner niesie kawę, a świat nieustannie wpada przez drzwi i wychodzi drugimi.
Działka po trzech dniach zaczęłaby mnie prawdopodobnie obserwować z niepokojem. Po tygodniu pomidory wystąpiłyby o przeniesienie.
Jest coś w tej wizji współczesnego Shire, co mnie fascynuje i jednocześnie przeraża. Człowiek korporacyjny, który przez dziesięć lat mieszkał w Excelu, nagle odkrywa marchew. Bierze ją do ręki z ostrożnością archeologa odnajdującego fragment nieznanej cywilizacji. Ziemia okazuje się brudna, ale autentyczna. Pomidor nie ma przycisku „undo”. Cukinia rośnie bez harmonogramu projektu. Kompost nie reaguje na maila z dopiskiem „urgent”. W ogródku rzeczywistość zachowuje się skandalicznie analogowo. I właśnie to ludzi zachwyca.
Po latach zarządzania procesami człowiek trafia na fasolkę, którą można co najwyżej podlać. Nie można jej zmotywować, zrestrukturyzować ani zaprosić na kwartalny review. Natura odmawia udziału w kulturze organizacyjnej.
To musi być niezwykle oczyszczające.
Artykuł przypomina, że hobbitmaxxing ma być również powrotem do wspólnoty. Sąsiedzi, rodzina, znajomi, wspólne jedzenie, pomoc, bliskość. Innymi słowy wszystko to, co ludzkość praktykowała przez kilka tysięcy lat, dopóki nie wymyśliliśmy open space’u i LinkedIna.
Hobbit z Shire nie budował networkingu. Miał sąsiadów. Nie zarządzał relacją. Znał człowieka. Nie organizował lunch meetingu. Jadł obiad.
To chyba najbardziej gorzki dowcip całej historii. Musieliśmy stworzyć cywilizację niewyobrażalnej technologicznej wygody, aby następnie urządzić wielki powrót do siedzenia przy stole.
Najpierw wynaleźliśmy samochód, żeby szybciej dojeżdżać do pracy. Potem pracę ustawiliśmy tak, żeby trwała dłużej. Następnie wynaleźliśmy smartfon, żeby oszczędzać czas, po czym zaczęliśmy patrzeć w niego sześć godzin dziennie. Stworzyliśmy komunikatory, żeby ludzie mogli być bliżej siebie, aż w końcu powstał trend polegający na tym, że ludzie spotykają się naprawdę.
Technologia zatoczyła koło i odkryła stół.
Nie mam więc nic przeciwko hobbitom. Mam tylko pewną podejrzliwość wobec maxxingu. Bo współczesny rynek ma niezwykłą zdolność pożerania każdego buntu i wydalania go w postaci produktu premium. Jeśli milion ludzi postanowi żyć prościej, natychmiast pojawi się ktoś, kto sprzeda im prostotę za 799 złotych.
Drewniana deska do chleba będzie kosztowała więcej niż mikrofalówka. Lniany fartuch stanie się manifestem wolności. Kubek wyglądający jak z wiejskiej chałupy będzie ręcznie wykonany w limitowanej serii i kosztował tyle, ile dawniej miesięczny czynsz w tej chałupie. Powstaną weekendowe kursy powrotu do natury dla menedżerów. Za dwa tysiące złotych człowiek nauczy się rąbać drewno, którego nie potrzebuje, rozpalać ogień, którego nie potrzebuje, i piec chleb, który po powrocie do Warszawy kupi w piekarni rzemieślniczej za dwadzieścia siedem złotych.
Bunt stanie się pakietem. Pakiet zostanie sprzedany online, a do pakietu będzie aplikacja. Podejrzewam jednak, że po jakimś czasie także Shire zostanie zoptymalizowane.
Śniadanie zacznie trwać dokładnie dziewięćdziesiąt minut, ponieważ badania wykazały, że tyle trwa idealne hobbickie śniadanie. Ogródek dostanie harmonogram podlewania. Liczba spotkań z sąsiadami będzie monitorowana. Człowiek otrzyma cel kwartalny: trzy ogniska, siedem domowych bochenków i dwanaście godzin kontaktu z naturą.
A potem pojawi się ranking najbardziej autentycznych hobbitów. Koniec jest zawsze ten sam. Najpierw uciekamy przed tabelką. Potem robimy tabelkę z uciekania.
Może więc problem nie polega na tym, że pracujemy za dużo, siedzimy za długo przed ekranem albo jemy śniadanie zbyt szybko. Może problem polega na naszej chorobliwej potrzebie przerabiania wszystkiego na projekt.
Nie umiemy już po prostu czegoś robić. Musimy się doskonalić. Optymalizować. Maksymalizować. Nazwać. Oznaczyć hashtagiem. Porównać wyniki.
A tymczasem prawdziwy hobbit, gdyby istniał, prawdopodobnie spojrzałby na całe to hobbitmaxxingowe zamieszanie, wzruszył ramionami, poszedł do ogrodu, zerwał jabłko i zjadł je bez publikowania relacji.
I być może właśnie dlatego Shire jest dla nas dziś tak egzotyczne. Nie dlatego, że leży daleko. Dlatego, że nie ma tam zasięgu do naszego własnego niepokoju.

Dodaj komentarz