
Środa była dniem szczególnym. Polska odkryła, że może posiadać dwa Trybunały Konstytucyjne, dwie praworządności, kilka odmian legalnych sędziów i jedną konstytucję, której każdy egzemplarz najwyraźniej wydrukowano z inną treścią. Pod gmachem przy alei Szucha odbywało się widowisko z udziałem Kaczyńskiego, Macierewicza, Bąkiewicza, Goska, Sakiewicza, policjantów i obywateli, którzy przybyli ratować państwo przed człowiekiem wybranym przez Sejm na sędziego. Sam Maciej Berek złożył rano ślubowanie, po czym dowiedział się, że według Karola Nawrockiego nie jest sędzią, a według Bogdana Święczkowskiego nie będzie orzekał. W Polsce można więc zostać wybranym na urząd, złożyć przysięgę i przyjść do pracy, lecz nadal pozostawać bezrobotnym w oczach portiera ustrojowego.
Po południu Nawrocki osobiście odwiedził Święczkowskiego. Znalezienie czasu na spotkanie z prezesem Trybunału okazało się łatwiejsze niż znalezienie czasu na odebranie przysięgi od wybranych sędziów. Prezydencki minister Zbigniew Bogucki przypomniał tymczasem, że opinie Komisji Weneckiej nie są źródłem obowiązującego w Polsce prawa. I w tym akurat formalnie ma rację. Komisja nie jest polskim ustawodawcą. Problem w tym, że jej opinia dotyczy interpretacji konstytucji, a nie próby zastąpienia jej weneckim regulaminem ruchu gondoli. Samo stwierdzenie, że dokument nie ma mocy ustawy, nie stanowi jeszcze odpowiedzi na zawarte w nim argumenty.
Jarosław Kaczyński grzmiał pod Trybunałem o barbarzyństwie rządzących. Trudno o piękniejszy obrazek niż politycy, którzy przez lata współtworzyli dzisiejszy spór ustrojowy, przybywający teraz w charakterze straży pożarnej. Z daleka słychać syreny, z bliska widać kanistry. Rząd z kolei przekonuje, że przywraca praworządność, choć przywracanie jej trwa już tak długo, że młodsze pokolenie może zacząć traktować chaos konstytucyjny jako element polskiego folkloru, obok pierogów, kolejek do lekarza i rodzinnych kłótni przy świątecznym stole.
Dość jednak tego Trybunału. Opisywaliśmy go już wielokrotnie, a świat nie przestał dostarczać konkurencyjnych absurdów.
Oto polska policja dokonała rzeczy zadziwiającej. Jak ustaliła „Rzeczpospolita”, dwóch obywateli Turcji podejrzewanych o podpalenie stacji Starlink na zlecenie Rosji zostało zatrzymanych już następnego dnia po zdarzeniu, wylegitymowanych, po czym wypuszczonych, ponieważ funkcjonariusze nie powiązali ich wówczas z sabotażem. To dopiero niezwykła uprzejmość administracyjna. Rosyjskie służby organizują dywersję, podwykonawcy trafiają w ręce polskiej policji, a następnie mogą kontynuować swoją podróż. Brakuje tylko, żeby otrzymali na pożegnanie mapę z najbliższą stacją benzynową i ankietę oceniającą jakość obsługi.
Nie twierdzę, że policjant powinien rozpoznawać sabotażystę po kształcie nosa. Powinien jednak istnieć system pozwalający sprawnie skojarzyć zatrzymanie podejrzanych osób z poważnym incydentem, do którego doszło poprzedniego dnia. W przeciwnym razie nasze bezpieczeństwo będzie przypominało hotel, w którym monitoring działa znakomicie, tylko nikt nie zagląda do nagrań, dopóki goście nie wyniosą recepcji.
Równie imponująco działa polski wymiar sprawiedliwości. Sąd Najwyższy miał rozstrzygać ważną sprawę dotyczącą legalności dowodów uzyskanych za pomocą Pegasusa, lecz wyroku szybko nie będzie, ponieważ sędzia sprawozdawca przechodzi w stan spoczynku, a sprawa ma ruszyć od początku. Państwo przez lata korzystało z potężnego systemu inwigilacji, prowadziło spory, komisje i postępowania, po czym dotarło do momentu, w którym procedura przegrywa z kalendarzem emerytalnym.
Być może w przyszłości należałoby przed wyznaczeniem rozprawy pytać wszystkich sędziów o przewidywaną długość życia, plany wakacyjne oraz termin zakupu działki rekreacyjnej. W Polsce można najwyraźniej podsłuchiwać obywatela z pomocą technologii XXI wieku, ale rozliczać legalność podsłuchu trzeba według procedur, przy których nawet maszyna do pisania wydaje się przesadnie nowoczesna.
Tymczasem Ministerstwo Aktywów Państwowych rozpoczęło kontrolę zmiany właścicielskiej w TVN po zgłoszeniu dokonanym przez Skydance. Resort ma dziewięćdziesiąt dni na decyzję w tej sprawie. Telewizja, która przez lata zajmowała się kontrolowaniem polityków, sama znalazła się pod administracyjną kontrolą polityków. To piękna symetria. W Polsce władza nie musi oglądać wszystkich programów telewizyjnych, żeby interesować się telewizją. Wystarczy, że interesuje się jej właścicielem. Oczywiście sama procedura wynika z przepisów dotyczących ochrony strategicznych przedsiębiorstw, a jej rozpoczęcie nie oznacza jeszcze decyzji o zablokowaniu transakcji. Byłoby jednak przyjemnie, gdyby kolejni właściciele polskich mediów musieli martwić się głównie jakością programów, a nie tym, która ekipa polityczna aktualnie urzęduje przy odpowiedniej pieczątce.
Za oceanem również trwa udoskonalanie demokracji. Nowa rzeczniczka Białego Domu Katie Zacharia zadebiutowała konferencją prasową, która trwała zaledwie czternaście minut. Media krytykowały ją za czytanie z kartki, ograniczenie pytań do przychylnych redakcji oraz przejęzyczenie, w którym pomyliła prezydenta z własnym mężem. Biały Dom pochwalił jej występ. Rozumiem tę ocenę. W administracji Donalda Trumpa rzeczniczka, która mówi krótko, wpuszcza głównie życzliwych dziennikarzy i przez przypadek przypisuje własnemu mężowi kompetencje prezydenta, może uchodzić za wzór komunikacyjnej dyscypliny. Najważniejsze, żeby nie pomyliła odwrotnie i nie ogłosiła, że Donald Trump ma obowiązek wynosić śmieci z jej domu. Chociaż nawet to zapewne przedstawiono by jako historyczny sukces polityki rodzinnej.
Ale oto z Ameryki napływa również wiadomość naprawdę istotna. Według „Rzeczpospolitej” republikanie i demokraci w Kongresie coraz wyraźniej sprzeciwiają się planowanemu porozumieniu Trumpa z Putinem, które ich zdaniem mogłoby odbyć się kosztem Ukrainy. Okazuje się więc, że amerykańska demokracja posiada jeszcze instytucję, w której ludzie potrafią powiedzieć prezydentowi, że nie każdy pomysł zasługuje na realizację. Dla polskiego obserwatora jest to odkrycie niemal egzotyczne. U nas polityk uważa często, że parlament powinien popierać jego pomysły, sądy uznawać jego rację, a konstytucja potwierdzać jego przekonania. W Waszyngtonie tymczasem może się zdarzyć, że nawet członek własnej partii zada prezydentowi niewygodne pytanie. Trump powinien natychmiast wysłać doradców do Warszawy, gdzie można się dowiedzieć, jak podobne trudności rozwiązuje się konferencją prasową o zamachu na państwo.
W Niemczech natomiast skrajna prawica i skrajna lewica w Saksonii-Anhalcie znalazły wspólny język w sprawie Rosji. AfD i sojusz Sahry Wagenknecht przyjęły apel o zniesienie sankcji wobec Moskwy oraz wstrzymanie dostaw broni Ukrainie. Dokument nie wiąże władz federalnych, lecz politycznie jest bardzo wymowny. Okazuje się, że dwa krańce politycznej podkowy potrafią spotkać się w jednym punkcie, szczególnie jeśli znajduje się tam rosyjska ambasada. Przez lata tłumaczono nam, że lewica i prawica reprezentują sprzeczne światopoglądy. Aż tu niespodzianka: gdy pojawia się Putin, niektóre ugrupowania natychmiast odkrywają, że różnice ideologiczne są znacznie mniej ważne niż wspólna niechęć do pomagania Ukrainie.
Na deser Netflix zapowiedział zwolnienie około tysiąca pracowników, czyli sześciu procent załogi. Gigant rozrywki traci impet, widzowie są coraz trudniejsi do zatrzymania przed ekranami, a akcjonariusze domagają się oszczędności. Mam dla Netflixa propozycję ratunkową: niech zakupi prawa do transmisji polskiego życia politycznego. Serial o Trybunale Konstytucyjnym miałby wszystko, czego oczekuje współczesny widz: niekończący się konflikt, powracających bohaterów, tajemnicze nominacje, niespodziewane wejścia, sceny przed bramą i finały, w których nikt nie wie, kto naprawdę wygrał. Do tego każdego dnia nowe odcinki, bez konieczności płacenia scenarzystom, ponieważ politycy sami produkują dialogi tak nieprawdopodobne, że żaden zawodowy autor nie odważyłby się ich zaproponować.
Oczywiście pojawia się jeden zasadniczy problem. Netflix mógłby zdecydować o zakończeniu serialu po kolejnym sezonie, natomiast polski konflikt konstytucyjny nie daje najmniejszej nadziei na finał. W dodatku każda kolejna ekipa twierdzi, że to poprzednia rozpoczęła produkcję, obecna jedynie usuwa jej błędy, a następna będzie musiała wszystko nakręcić od początku.
Tak minęła środa. Policja wypuściła przyszłych podejrzanych o sabotaż, Sąd Najwyższy odłożył rozstrzygnięcie o Pegasusie, urzędnicy zaczęli badać właściciela TVN, amerykański Kongres próbował powstrzymać prezydenta przed niebezpiecznym porozumieniem, niemieccy radykałowie znaleźli porozumienie w sprawie Rosji, a Biały Dom uznał czternastominutową konferencję za udany debiut rzeczniczki.
W Polsce natomiast prezydent odwiedził prezesa Trybunału, żeby porozmawiać o sędziach, których nie uznaje, a minister jego kancelarii wyjaśnił, że opinia Komisji Weneckiej nie stanowi polskiego prawa.
Pozostaje życzyć sobie, żeby jutro ktoś wreszcie przypomniał wszystkim zainteresowanym, że konstytucja również nie jest prywatną opinią prezydenta, prezesa Trybunału ani prezesa partii.
Bo jeśli ostatecznie będziemy mieli dwa Trybunały i dwie praworządności, proponuję dla zachowania równowagi utworzyć również dwa budżety państwa, dwa rządy i dwie policje. Wtedy przynajmniej każdy obywatel będzie mógł wybrać, w którym państwie płaci podatki, a w którym korzysta z praw.
Obawiam się tylko, że niezależnie od dokonanego wyboru rachunek wystawią nam obie Rzeczypospolite.

Dodaj komentarz