CUD PALIWOWY, CZYLI DYSTRYBUTOR BYŁ SPRAWNY, TYLKO PRAWDA MIAŁA AWARIĘ

Warszawa

Są takie chwile w życiu narodu, kiedy człowiek po latach dowiaduje się, że to, co widział na własne oczy, wprawdzie widział, ale źle rozumiał. Jesienią 2023 roku podjeżdżaliśmy na stacje Orlenu i trafialiśmy na zadziwiającą epidemię niesprawnych dystrybutorów. Urządzenia psuły się w całej Polsce z dyscypliną godną wielkiej państwowej korporacji, przeważnie wtedy, gdy nie dawało się zatankować paliwa. Naród przyjął to ze spokojem człowieka przyzwyczajonego do cudów technicznych. Skoro w Polsce można było zbudować prom bez promu i elektrownię bez elektrowni, dlaczego dystrybutor nie mógł się zepsuć dokładnie wtedy, kiedy brakowało w nim tego, co miał dystrybuować.

Dzisiaj Daniel Obajtek łaskawie wyjaśnił nam po latach, że z tymi awariami sprawa była bardziej subtelna. To była, jak powiedział, „strategia, komunikacja firmy”, ponieważ napisanie, że paliwa nie ma, mogłoby wywołać panikę. Czyli dystrybutor zasadniczo był zdrowy, tylko komunikat chorował profilaktycznie.

Bardzo mi się ten model podoba. Jest niezwykle przyszłościowy i powinien zostać wdrożony w całym państwie. Jeżeli zabraknie pieniędzy w budżecie, nie należy pisać „dziura budżetowa”, ponieważ ludzie mogą się zdenerwować. Trzeba ogłosić czasową awarię złotówki. Jeżeli pociąg nie przyjedzie, nie oznacza to żadnego opóźnienia, tylko strategiczną przerwę w ruchu peronowym. Jeżeli rząd przegra wybory, będzie to chwilowa niedostępność wyborców. Państwo natychmiast robi się sprawniejsze, gdy usunie się z niego rzeczywistość.

Teraz jednak do tej sympatycznej historii wróciła prokuratura i zrobiło się znacznie mniej marketingowo. ABW zatrzymała pięciu byłych i obecnych menedżerów Orlenu, w tym byłego członka zarządu, a prokuratura przedstawiła im zarzuty dotyczące bezpodstawnego zaniżania cen paliw jesienią 2023 roku. Śledczy badają, czy decyzje zarządzających nie narażały spółki na szkodę wielkich rozmiarów i czy w całej operacji nie ucierpiało również bezpieczeństwo paliwowe państwa.

Sprawa nie narodziła się wczoraj. Już w 2023 roku uczestnicy rynku zwracali uwagę, że polskie ceny zachowują się tak, jakby nasz kraj zerwał stosunki dyplomatyczne z ekonomią. Ropa drożała, złoty słabł wobec dolara, importowane paliwo robiło się droższe, a ceny w Polsce z niewytłumaczalnym patriotyzmem maszerowały w przeciwnym kierunku. Pojawiały się wówczas informacje o możliwym wykorzystywaniu zapasów interwencyjnych do bilansowania rynku; Orlen i Ministerstwo Klimatu temu zaprzeczały. Sprawa była na tyle głośna, że już we wrześniu 2023 roku senator Kazimierz Kleina oficjalnie pytał premiera, czy rezerwy strategiczne są wykorzystywane do utrzymywania niskich cen przed wyborami.

W styczniu 2024 roku ruszyło śledztwo. Później przejęła je Prokuratura Krajowa. Według jej oficjalnej informacji z kwietnia 2025 roku przesłuchano już wtedy blisko 120 osób, zabezpieczono duże ilości dokumentacji, pocztę elektroniczną i nośniki danych, a do oceny polityki cenowej powołano biegłych z ekonomii i rynku paliw. W tamtym momencie postępowanie było jeszcze prowadzone „w sprawie”, bez zarzutów dla konkretnych osób. Dzisiaj ten etap mamy za sobą, bo zarzuty usłyszeli konkretni menedżerowie.

I tutaj zaczyna mnie dręczyć pytanie wyjątkowo prostackie, przez co nadające się do felietonu.

A kiedy wezmą się za Obajtka?

Nie w sensie widowiskowym, ponieważ nie domagam się, żeby o szóstej rano ABW wyciągała byłego prezesa z łóżka ku radości kamer, sąsiadów i właścicieli portali internetowych. Nie wiem, czy Obajtek popełnił w tej sprawie jakiekolwiek przestępstwo i o tym ma rozstrzygnąć śledztwo, a nie felieton. Pytam o rzecz znacznie bardziej przyziemną: skoro zatrzymuje się ludzi z zarządu i wysokiego kierownictwa, skoro badana jest polityka cenowa przedsiębiorstwa, którego prezes przez lata przedstawiał siebie jako menedżera kontrolującego koncern niemal osobiście, to kiedy prokuratura wyjaśni jego rolę w tych decyzjach i powie opinii publicznej, czy był w tym wątku tylko zachwyconym obserwatorem własnego sukcesu, czy również jego autorem?

Pytanie nie jest przecież nowe. Już w 2024 roku prokurator krajowy Dariusz Korneluk informował, że w związku ze śledztwami dotyczącymi cen paliw i fuzji z Lotosem przeprowadzono przeszukania między innymi u Daniela Obajtka i że planowane jest jego przesłuchanie, choć wówczas nie było jeszcze wiadomo, w jakim charakterze. Minęły ponad dwa lata i historia osiągnęła etap, w którym zatrzymuje się jego byłych współpracowników, a były prezes występuje rano w telewizji i wyjaśnia, za co – jego zdaniem – ich zatrzymano.

Zdaniem Obajtka zatrzymano ich właściwie za to, że Polacy mieli paliwo poniżej sześciu złotych. Jest to linia obrony niezwykle atrakcyjna, ponieważ całkowicie pomija mało efektowny drobiazg, że prokuratura nie prowadzi śledztwa przeciwko niskim cenom. Tania benzyna nie jest jeszcze w Polsce przestępstwem, choć po ostatnich tygodniach niektórzy kierowcy mogą podejrzewać, że państwo pracuje nad odpowiednim paragrafem. Śledczy badają natomiast, czy zarządzający spółką nie zaniżali cen w sposób nieuzasadniony ekonomicznie i nie narażali przez to jej majątku.

Różnica jest mniej więcej taka jak między rozdawaniem znajomym darmowego obiadu a płaceniem za ten obiad z kasy restauracji, której jest się dyrektorem. Goście niewątpliwie są zadowoleni. Pytanie pojawia się dopiero podczas remanentu.

Zresztą najbardziej fascynująca jest przemiana samego cudu paliwowego w czasie. Daniel Obajtek kilka miesięcy przed wyborami 2023 roku ostrzegał publicznie, że zbyt mocne obniżenie cen paliw mogłoby zaburzyć import i doprowadzić nawet do problemów z dostępnością. Później, kiedy właśnie w Polsce ceny zaczęły odstawać w dół od warunków rynkowych i pojawiły się problemy z dostępnością na stacjach, koncern przedstawiał sytuację zupełnie inaczej. Dziś były prezes mówi, że komunikaty o awariach były elementem strategii, która miała przeciwdziałać panice.

Człowiek może więc podziwiać elastyczność tej ekonomii. Kiedy inni proponują obniżkę, grozi nam paraliż. Kiedy Orlen obniża, jest to sukces. Kiedy zaczyna brakować paliwa, paliwa nie brakuje, tylko psują się dystrybutory. Kiedy po latach ktoś pyta o dystrybutory, okazuje się, że nie psuły się naprawdę, lecz strategicznie. Gdy prokuratura zatrzymuje menedżerów, nie chodzi o badanie potencjalnej szkody, tylko o zemstę na ludziach, którzy dali Polakom tanią benzynę.

Przy takim poziomie sprawności komunikacyjnej Orlen mógłby sprzedawać nie paliwo, tylko rzeczywistość.

Warto też pamiętać, że już podczas samej kampanii problem nie ograniczał się do teorii opozycji. Niezależni hurtownicy i importerzy alarmowali, że ceny Orlenu odrywają się od kosztów importu, przez co sprowadzanie paliwa z zagranicy przestaje się opłacać. W branżowych relacjach pojawiały się szacunki, że paliwo koncernu było wyceniane kilkadziesiąt groszy poniżej poziomu wynikającego z realiów rynkowych. Prokuratura później zaczęła właśnie te mechanizmy badać.

I tu dochodzimy do sedna sprawy, bo łatwo dać się nabrać na prostą opowieść, że skoro benzyna była tania, to wszystko było dobrze. Oczywiście kierowca kocha tanią benzynę. Ja też ją kocham. Jeszcze bardziej kochałbym paliwo po trzy złote, a gdyby prezes Orlenu sprzedawał je po złotówce, prawdopodobnie nazwałbym jego imieniem swój samochód.

Tylko państwowa spółka giełdowa nie jest fundacją charytatywną prowadzoną przez partię na trzy tygodnie przed wyborami. Ma akcjonariuszy, obowiązki zarządcze, bezpieczeństwo dostaw i majątek, którym jej menedżerowie nie mogą dysponować tak, jak działacz powiatowy dysponuje kiełbasą na festynie.

Jeżeli więc okaże się, że wszystko odbywało się zgodnie z interesem spółki, właściwą polityką handlową i bezpieczeństwem państwa, zatrzymani powinni zostać oczyszczeni, a prokuratura będzie musiała przełknąć kompromitację. Jeżeli jednak biegli i dokumenty pokażą, że rynek rzeczywiście został podporządkowany kalendarzowi wyborczemu, będziemy mieli do czynienia z historią niezwykłą nawet jak na polskie standardy: publiczna spółka miałaby pomagać w kampanii poprzez sprzedawanie produktu taniej, niż wynikało z warunków rynkowych, a wyborca finansowałby własny przedwyborczy prezent jako współwłaściciel państwowego koncernu.

Byłaby to doskonała forma demokracji konsumenckiej. Zamiast kiełbasy wyborczej – benzyna. Kiełbasa jest jednorazowa, a pełny bak pozwala jeszcze pojechać na referendum.

Najbardziej zabawne jest jednak to, że po trzech latach były prezes nadal przedstawia tę historię jako swoje osiągnięcie. Dzisiejszy Obajtek nie chowa się przed pytaniami o 2023 rok. Przeciwnie, występuje w mediach i poucza obecny rząd, jak należałoby obniżać ceny paliw, przekonując, że można byłoby zejść z nimi nawet o około dwa złote przy wykorzystaniu instrumentów podatkowych i środków Orlenu. Jednocześnie przyznaje, że obiecywane kiedyś przez Donalda Tuska 5,19 zł uważa dziś za poziom nierealny.

Były prezes zachowuje się więc trochę jak człowiek stojący obok pożaru, który udziela telewizji porad z ochrony przeciwpożarowej, ponieważ kiedy zarządzał budynkiem, temperatura w środku była znacznie niższa.

Może oczywiście mieć rację. Śledztwo nie jest wyrokiem, zatrzymanie nie jest skazaniem, a polityczne komentarze ministra Żurka – choć efektowne – również nie zastępują sądu. To trzeba powtarzać, szczególnie kiedy politycy z każdej strony zaczynają sobie wyobrażać, że prokuratura jest działem public relations zwycięskiej koalicji.

Ale właśnie dlatego chciałbym wreszcie usłyszeć coś konkretnego o odpowiedzialności na samej górze ówczesnego Orlenu.

Jeżeli strategia cenowa była legalna i gospodarczo racjonalna, niech prokuratura to ustali.

Jeżeli podjęli ją samodzielnie menedżerowie średniego i wysokiego szczebla, również warto wiedzieć, jakim cudem w przedsiębiorstwie zarządzanym przez najbardziej medialnego prezesa w historii Polski strategiczna polityka cenowa wydarzyła się bez prezesa.

A jeżeli Obajtek uczestniczył w tych decyzjach, niech zostanie przesłuchany w odpowiednim charakterze i niech organy procesowe zdecydują, co z tego wynika.

Bo na razie pięciu ludzi ma zarzuty, a człowiek, który przez lata przekonywał nas, że Orlen pod jego kierownictwem jest właściwie przedłużeniem jego własnej woli menedżerskiej, mówi teraz z telewizora, że wszystko było sukcesem.

Właśnie dlatego pytanie „kiedy wezmą się za Obajtka?” nie musi oznaczać żądania kajdanek.

Może oznaczać znacznie prostszą rzecz.

Kiedy wreszcie dokładnie ustalą, za co odpowiadał prezes przedsiębiorstwa, w którym najwyraźniej wszyscy dookoła prezesa podejmowali decyzje tak ważne, że dzisiaj zajmuje się nimi ABW?

Bo jeżeli były to decyzje świetne, Obajtek zasługuje na pełne uznanie.

Jeżeli zaś okażą się przestępstwem, byłoby niezwykle pechowo, gdyby jedyną osobą, która niczego przy nich nie robiła, okazał się człowiek znany przez lata właśnie z tego, że w Orlenie – jak sam lubił pokazywać – robił właściwie wszystko.


Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Verified by MonsterInsights